ΟΣΔΕΛ


- Θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βιβλιοθηκών για τον ψηφιακό δανεισμό


ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΝΩΣΕΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ, ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ (European Bureau of Library, Information and Documentation Associations – EBLIDA) Πόρισμα ομάδας εμπειρογνωμόνων της 22ας Οκτωβρίου 2012. Εγκρίθηκε από την εκτελεστική επιτροπή και την ομάδα εργασίας του EBLIDA στις 2 Νοεμβρίου του 2012.

 

Οι παρακάτω βασικές αρχές ορίζουν τα ελάχιστα προαπαιτούμενα για τις βιβλιοθήκες κατά την απόκτηση και διάθεση ηλεκτρονικών βιβλίων, εξισορροπώντας ταυτοχρόνως τα συμφέροντα του κοινού και των κατόχων πνευματικών δικαιωμάτων.

 

ΟΠΟΥ:

 

Διαπιστώνοντας ότι η εισαγωγή των ηλεκτρονικών εκδόσεων αντιπροσωπεύει τεράστια δυναμική βελτίωσης των υπηρεσιών που προσφέρουν οι βιβλιοθήκες, ενώ θέτει ταυτοχρόνως υπό αμφισβήτηση τη νομική βάση των δραστηριοτήτων των βιβλιοθηκών·

 

Παρατηρώντας ότι η εισαγωγή ηλεκτρονικών βιβλίων επηρεάζει τις κύριες δραστηριότητες και ευθύνες των βιβλιοθηκών και εγείρει σοβαρά ζητήματα πολιτιστικής πολιτικής και κοινωνικών κινδύνων·

 

Αναγνωρίζοντας ότι οι βιβλιοθήκες αγωνίζονται να πετύχουν την εξισορρόπηση μεταξύ αφενός του ανθρωπίνου και δημοκρατικού δικαιώματος πρόσβασης στην πληροφόρηση και αφετέρου των δικαιωμάτων των δημιουργών και λοιπών κατόχων πνευματικών δικαιωμάτων·

 

Αναζητώντας τα κατάλληλα επιχειρησιακά μοντέλα για να μπορούν οι βιβλιοθήκες να προμηθεύονται και να έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρονικά βιβλία, έτσι ώστε τα μοντέλα αυτά να ανταποκρίνονται στις προκλήσεις με τις οποίες είναι αντιμέτωπες οι βιβλιοθήκες και να τις υπερβαίνουν·

 

Αναγνωρίζοντας το σημαντικό βαθμό αβεβαιότητας όσον αφορά το πώς θα εξελιχθεί το περιεχόμενο των ηλεκτρονικών βιβλίων και πώς αυτή η εξέλιξη θα επηρεάσει τα εν λόγω μοντέλα·

 

Θεωρώντας ότι οι βιβλιοθήκες, οι δημιουργοί, οι εκδότες και οι λοιποί κάτοχοι πνευματικών δικαιωμάτων θα συνάψουν συμφωνίες με τυποποιημένες ρήτρες, οι οποίες θα επιτρέψουν στις βιβλιοθήκες να θέτουν στη διάθεση των χρηστών τους τα ηλεκτρονικά βιβλία με λογικούς και δίκαιους όρους·

 

Τα υπογραφόμενα μέρη συμφωνούν στις κάτωθι κατευθυντήριες αρχές:

 

ΟΡΙΣΜΟΙ

 

Για τους σκοπούς της παρούσας συζήτησης

 

• Ηλεκτρονικό βιβλίο (e-book) είναι το βιβλίο που συντίθεται ή μεταφέρεται σε ψηφιακή μορφή προκειμένου να εκτεθεί σε οθόνη ηλεκτρονικού υπολογιστή ή συσκευής χειρός·

• Χρήστης (user) είναι κάθε πρόσωπο το οποίο κάνει χρήση των υπηρεσιών της βιβλιοθήκης·

• Εγγεγραμμένος χρήστης (registered user) είναι ο χρήστης ο οποίος έχει εγγραφεί στον κατάλογο της βιβλιοθήκης και του οποίου τα στοιχεία ταυτότητας είναι γνωστά σε αυτήν.

[Σχόλιο της Anne (14.11.2012): Σε τι έκτασης διαλειτουργικό περιεχόμενο (interoperable content);]

 

Αρχή υπ’ αριθμόν 1 – Προμήθεια τίτλων

 

1. Κάθε ηλεκτρονικός τίτλος που διατίθεται προς πώληση στο κοινό πρέπει να είναι διαθέσιμος για να τον προμηθευτούν και να έχουν πρόσβαση σε αυτόν οι βιβλιοθήκες.

2. Κάθε ηλεκτρονικός τίτλος πρέπει να διατίθεται στις βιβλιοθήκες κατά τον χρόνο της έκδοσής του.

3. Οι εκδότες πρέπει να παραδίδουν τα ηλεκτρονικά βιβλία σε διαλειτουργικό μορφότυπο (interoperable format).

 

Αρχή υπ’ αριθμόν 2 – Πρόσβαση

 

1. Οι βιβλιοθήκες πρέπει να έχουν το δικαίωμα να διαθέτουν τα αποκτηθέντα ή αδειοδοτηθέντα ηλεκτρονικά βιβλία στο χρήστη για περιορισμένο χρόνο.

2. Πρέπει να είναι δυνατή η ταυτόχρονη παράλληλη χρήση του ίδιου τίτλου ηλεκτρονικού βιβλίου.

3. Οι εγγεγραμμένοι χρήστες πρέπει να δύνανται να κατεβάζουν ένα ηλεκτρονικό βιβλίο είτε εντός της βιβλιοθήκης, είτε εξ αποστάσεως μέσω κάποιου συστήματος πιστοποίησης της ταυτότητας.

4. Πρέπει να υφίσταται η δυνατότητα παροχής αδείας πρόσβασης μεταξύ βιβλιοθηκών.

5. Οι εκδότες και οι βιβλιοθήκες πρέπει να συνεργάζονται για την ανεύρεση λύσεων που συντελούν στην παραγωγή και διάθεση εναλλακτικών μορφότυπων για άτομα με ειδικές ανάγκες.

 

Αρχή υπ’ αριθμόν 3 – Διαρκής πρόσβαση και μακροχρόνια διατήρηση

 

1. Όταν η βιβλιοθήκη αγοράζει ένα ηλεκτρονικό βιβλίο πρέπει να έχει τη δυνατότητα μόνιμης αποθήκευσης και χρήσης αυτού του ηλεκτρονικού βιβλίου.

2. Οι βιβλιοθήκες που θα έχουν άδεια να αποθηκεύσουν το ηλεκτρονικό βιβλίο, πρέπει να έχουν το δικαίωμα μεταφοράς των ηλεκτρονικών βιβλίων σε άλλη πλατφόρμα διάθεσης, ανταποκρινόμενες στις τεχνολογικές αλλαγές.

3. Αν η βιβλιοθήκη επιλέξει τη μόνιμη αποθήκευση και χρήση, πρέπει να έχει το δικαίωμα απεριόριστης πρόσβασης σε κάθε εκδοχή ενός ηλεκτρονικού τίτλου όταν το έργο τεθεί εκτός εμπορίου.

[Σχόλια της Anne (14.11.2012): Αν οι συνθήκες είναι κατάλληλες, γιατί όχι;

Γιατί μόνο στους εγγεγραμμένους χρήστες;

Πόσα αντίτυπα ταυτοχρόνως; Σοβαρολογούν;

Νόμιζα ότι οι εκδότες το κάνουν ήδη.

Αν αγοράσουν άδεια, τότε έχουν άδεια. Εκτός εμπορίου σημαίνει βασικά ελεύθερο δικαιωμάτων (public domain). Όταν ένα έργο ανήκει σε αυτή την κατηγορία δεν είναι υποχρεωμένοι να το αγοράσουν, εκτός αν επιθυμούν κάποια καλύτερη έκδοση. Μήπως εννοούν ότι σε αυτή την περίπτωση θα κρατούν το βιβλίο, αλλά δεν θα πληρώνουν πια για την άδεια;]

4. Οι συμβατικοί όροι για την παροχή αδείας για ένα ηλεκτρονικό βιβλίο δεν πρέπει να υπερισχύουν των προβλέψεων του νόμου για την κατάταξη ενός έργου στην κατηγορία του ελεύθερου δικαιωμάτων αγαθών (public domain).

 

Αρχή υπ’ αριθμόν 4 – Διαθεσιμότητα πρόσθετων δεδομένων (metadata)

1. Η διάθεση ηλεκτρονικών βιβλίων πρέπει να συμπεριλαμβάνει την παροχή μεταδεδομένων (metadata).

2. Οι βιβλιοθήκες πρέπει να έχουν την άδεια να συμπεριλάβουν τα μεταδεδομένα στο σύστημα καταλόγου τους.

[Σχόλιο της Anne (14.11.2012): Τι να τα κάνουν;]

3. Πρέπει να επιτρέπεται η ελεύθερη πρόσβαση στα μεταδεδομένα που αφορούν ηλεκτρονικά βιβλία σε συνδυασμό με άλλα μεταδεδομένα.

[Σχόλιο της Anne (14.11.2012): Ας αποφευχθούν ζητήματα ανταγωνισμού]

 

Αρχή υπ’ αριθμόν 5 – Τιμολόγηση

1. Η τιμή ενός ηλεκτρονικού βιβλίου δεν πρέπει να υπερβαίνει την τιμή της έντυπης εκδοχής του ίδιου τίτλου.

2. Οι πληρωμές για το ηλεκτρονικό βιβλίο πρέπει να βαίνουν μειούμενες όσο παλιώνει η έκδοση.

 

Αρχή υπ’ αριθμόν 6 – Εχεμύθεια

1. Μόνο η βιβλιοθήκη πρέπει να επεξεργάζεται τα προσωπικά δεδομένα του χρήστη και αυτό να γίνεται σύμφωνα με τον κανονισμό προστασίας προσωπικών δεδομένων ο οποίος έχει εφαρμογή στη βιβλιοθήκη.

2. Τα δεδομένα του χρήστη και άλλα προσωπικά δεδομένα πρέπει να διαγράφονται σύμφωνα με τον κανονισμό προστασίας προσωπικών δεδομένων ο οποίος έχει εφαρμογή στη βιβλιοθήκη.

3. Ο εκδότης ή οποιοσδήποτε πάροχος της υπηρεσίας δεν πρέπει να επιτρέπει την πρόσβαση τρίτων στα δεδομένα του χρήστη, χωρίς τη συναίνεση της βιβλιοθήκης.

 

Χάγη, Νοέμβριος 2012

 

9/4/13


ΟΣΔΕΛ
Σπίτι του Βιβλίου
Θεμιστοκλέους 73, 10683 Αθήνα
Τηλ. 210-3849100

e-mail: info@osdel.gr